Wat is coöperatief ondernemen

De Internationale Coöperatieve Alliantie (ICA) definieert de coöperatie als “een autonome organisatie van personen die zich vrijwillig verenigen om hun gemeenschappelijke economische, sociale of culturele behoeften en ambities te behartigen door middel van een onderneming waarvan ze samen eigenaar zijn en die ze democratisch controleren."

Uit deze definitie blijkt dat de leden/vennoten/coöperanten van een coöperatie minstens drie relaties met hun coöperatieve onderneming hebben:

  • Transactierelatie: de vennoten zijn de 'gebruikers'. Ze gebruiken de dienstverlening van de coöperatie. Dat kan als klant, burger, leverancier of werker; vandaar de verschillende types. Deze (economische) relatie staat centraal, want dit is de reden van bestaan van de coöperatie. Het is op basis van deze gemeenschappelijke behoefte dat iemand toe- en uittreedt als vennoot. De behoeften kunnen zuiver onderling en/of maatschappelijk zijn.    
  • Investeringsrelatie: de vennoten investeren riscokapitaal zodat de onderneming de dienstverlening kan opzetten, en zijn dus samen eigenaar.
    Niet het rendement op hun kapitaal, in de vorm van maximale vergoeding van dat kapitaal door dividend of meerwaarde bij uittreding, staat centraal. Maar wel het creëren van meerwaarde onder de vorm van een goede dienstverlening voor de vennoten.    
  • Zeggenschapsrelatie: de vennoten controleren, sturen en besturen eventueel de coöperatie democratisch.

Het is het samengaan van deze drie relaties, waarin de gebruikerswaarde centraal staat, dat resulteert in een aparte dynamiek en een uniek ondernemingsmodel: gebruiker = eigenaar = 'controleur'. Of 'user-benefit, user-owner, user-control' (Barton, 1989): 'It meets your needs, because it is owned by you' (ICA).

Door deze drievoudige relatie ligt de focus op 'doelmaximalisatie': een zo goed mogelijke dienstverlening opzetten voor de vennoten.
Dat uit zich bijvoorbeeld in financiële praktijken zoals het delen van winst en verlies, coöperatieve restorno (teruggave of nabetaling), matig dividend, ondeelbaar kapitaal/kapitaal in de dode hand, etc.

Naargelang de gezamenlijke behoefte of ambitie, het ondernemingsmodel en de betrokken stakeholders onderscheiden we verschillende types van coöperaties:

Wil je meer informatie over coöperatief ondernemen? Vraag je je af wanneer dit ondernemingsmodel zinvol is? En wat de specifieke juridische kenmerken zijn van de coöperatieve vennootschap? Lees dan ons artikel  ‘De Coöperatieve vennootschap: enkel voor de echte coöperaties?’ dat verscheen in ‘Accountancy en fiscaliteit’, een nieuwsbrief van Larcier Business.

Coöperaties ondernemen van nature uit waardengedreven. De 6 coöperatieve waarden (zelfhulp, zelfverantwoordelijkheid, democratie, gelijkheid, gelijkwaardigheid en solidariteit) en de 7 ICA-principes zijn het DNA van coöperaties wereldwijd:

  1. Vrijwillig en open lidmaatschap
  2. Democratische controle door de leden
  3. Economische participatie door de leden
  4. Autonomie en onafhankelijkheid
  5. Onderwijs, vorming en informatieverstrekking
  6. Samenwerking tussen coöperaties
  7. Aandacht voor de gemeenschap

Naast deze, zijn de principes van F.W. Raiffeisen – een van de grondleggers van het coöperatieve gedachtegoed in Europa - inspirerend om te vertalen in een coöperatief ondernemingsplan. In het artikel 'Wat is coöperatief ondernemen' gaan Lieve Jacobs en Wim Van Opstal dieper in op de achtergrond van deze principes (Samenleving & Politiek, april 2013). Meer informatie over de toepassing van deze ICA-principes vind je ook op het ICA-kompas, een e-learning instrument dat je helpt de ICA-principes sterker in je bedrijfsvoering te verankeren. Dit is een instrument dat Coopkracht, de koepel van Vlaamse coöperaties, ontwikkelde, samen met onder meer Cera Coopburo in 2014.

Wist je dat in België 26.000 coöperatieve vennootschappen zijn, waarvan 500 erkende? Nee, dan loont het zeker de moeite om onze Belgian Cooperative Monitor eens door te nemen.

”Als je snel wil gaan, ga dan alleen. Als je ver wil komen, ga dan samen.“  (Afrikaans gezegde)

Samen ondernemen/werken is uiteraard niet evident. Het brengt verschillende uitdagingen met zich mee, maar het coöperatieve ondernemingsmodel heeft vooral vele troeven. Het is een ondernemingsmodel dat een antwoord kan bieden op verschillende (bedrijfs)economische en maatschappelijke uitdagingen.

Wil je meer weten?

Snuister doorheen onze website en zeker doorheen deze publicaties, zoals onze 'Startersgids voor coöperaties' (versie van 2013). Schrijf je in voor een van onze Cera Coop Workshops 'Starten met een coöperatie' via de kalender of contacteer ons.