Wat is coöperatief ondernemen

 De Internationale Coöperatieve Alliantie (ICA) omschrijft een coöperatie als ’een autonome organisatie van personen die zich vrijwillig verenigen om hun gemeenschappelijke economische, sociale of culturele behoeften en ambities te behartigen door middel van een onderneming waarvan ze samen eigenaar zijn en die ze democratisch controleren.

Een hele boterham. We gaan er even op in.

Waarom coöperatief ondernemen?

Coöperaties zijn ‘missiegedreven’ ondernemingen: zij vervullen de gemeenschappelijke behoefte(n) van hun vennoten. Die noden en opportuniteiten kunnen heel divers zijn:

  • Burgers, potentiële consumenten, die bepaalde goederen en diensten niet vinden op de markt. Of toch niet volgens hun kwaliteits- of prijsverwachtingen. Of stellen dat ze op een andere manier geproduceerd of gedistribueerd moeten worden.
  • Ondernemingen die geconfronteerd worden met bepaalde gemeenschappelijke uitdagingen, zowel economische, technologische als ecologische, en die deze samen willen aanpakken.
  • Mensen die samen willen werken en ondernemen en daarbij vertrekken vanuit de kracht van mede-eigenaarschap door de medewerkers.

Om deze behoefte - hun probleem of opportuniteit – te vervullen, wachten de vennoten niet op de markt of de overheid: ze nemen het heft in eigen handen en verenigen zich in een gezamenlijke onderneming.

De leden/vennoten/coöperanten kunnen dus ook heel divers zijn. Vandaar dat we spreken over 4 types coöperaties:

De vennoot heeft drie relaties met zijn coöperatie

  • Transactierelatie: de vennoten zijn de 'gebruikers'. Ze maken gebruik van de dienstverlening van de coöperatie. Dat kan als klant, burger, leverancier of werker; vandaar de verschillende types. Deze (economische) relatie staat centraal, want het is de reden van bestaan van de coöperatie. De behoeften kunnen enkel van en voor de vennoten zijn en/of maatschappelijk.
  • Investeringsrelatie: de vennoten investeren, meestal in de vorm van aandelen, zodat de onderneming de dienstverlening kan opzetten, en zijn dus samen eigenaar.
    Niet het rendement op hun kapitaal, in de vorm van maximale vergoeding van dat kapitaal door dividend of meerwaarde bij uittreding, staat centraal. Maar wel het creëren van meerwaarde onder de vorm van een goede dienstverlening voor de vennoten.
  • Zeggenschapsrelatie: de vennoten controleren, sturen en besturen eventueel de coöperatie democratisch.

Cera schema drie relaties coöperatie

Het is het samengaan van deze drie relaties dat resulteert in een aparte dynamiek en een uniek ondernemingsmodel: gebruiker eigenaar 'controleur'.

'It meets your needs, because it is owned by you' 
(ICA)

Bij coöperaties primeert dan ook 'doelmaximalisatie': een zo goed mogelijke dienstverlening opzetten voor de vennoten. Dat uit zich bijvoorbeeld in financiële praktijken zoals het delen van winst en verlies, coöperatieve restorno (teruggave of nabetaling), matig dividend, ondeelbaar kapitaal/kapitaal in de dode hand, etc.

De 6 coöperatieve waarden (zelfhulp, zelfverantwoordelijkheid, democratie, gelijkheid, gelijkwaardigheid en solidariteit) en de 7 ICA-principes zijn het DNA van coöperaties wereldwijd:

  1. Vrijwillig en open lidmaatschap
  2. Democratische controle door de leden
  3. Economische participatie door de leden
  4. Autonomie en onafhankelijkheid
  5. Onderwijs, vorming en informatieverstrekking
  6. Samenwerking tussen coöperaties
  7. Aandacht voor de gemeenschap

Naast deze, zijn de principes van F.W. Raiffeisen – een van de grondleggers van het coöperatieve gedachtegoed in Europa - inspirerend om te vertalen in een coöperatief ondernemingsplan.

“Waar wij alleen te klein voor zijn, dat doen we samen”
(Friedrich Wilhelm Raiffeisen, 1818-1888)

Samen ondernemen/werken is uiteraard niet evident. Het brengt verschillende uitdagingen met zich mee, maar het coöperatieve ondernemingsmodel heeft vooral vele troeven. Het is een ondernemingsmodel dat een antwoord kan bieden op verschillende (bedrijfs)economische en maatschappelijke uitdagingen.

”Als je snel wil gaan, ga dan alleen. Als je ver wil komen, ga dan samen.“ 
(Afrikaans gezegde)

Wil je meer weten?

Wil je meer informatie over coöperatief ondernemen? Vraag je je af wanneer dit ondernemingsmodel zinvol is?

Snuister doorheen onze website en zeker doorheen deze publicaties, zoals ons artikel ‘Terug van nooit weggeweest: coöperatief ondernemen. Bedrijven waar klanten, werkers of leveranciers de aandeelhouders zijn’. 

Wil je meer weten over de coöperatieve vennootschap, bekijk dan ons artikel ‘De Coöperatieve vennootschap: enkel voor de echte coöperaties?’ dat verscheen in ‘Accountancy en fiscaliteit’. En onze juridische coöperatieve gids.

Of nog makkelijker, schrijf je in voor een van onze Cera Coop Workshops 'Starten met een coöperatie' via de kalender van Cera of contacteer ons.